03.12.2014
Udhëtim për delegatë nga qeveria, biznesi dhe akademia nga Shqipëria dhe Kosova për të mësuar në lidhje me institucionet dhe mjetet financuese që mbështesin Triple Helix në Slloveni dhe Itali
OECD organizoi një udhëtim studimor në Lubjanë dhe Trieste, me 24-27 nëntor 2014 për kontekstin e Triple Helix në Shqipëri dhe Kosovë, të cilat janë të implementuara nën Shtyllën e Asistencës Teknike të Ballkanit Perëndimor për Zhvillimin e Ndërmarrjeve dhe Investimeve Kornizë (EDIF), e mbështetur nga Komisioni Evropian (KE).
Qëllimi i udhëtimit studimor ishte për delegatë nga qeverisa, biznesi dhe akademia në Shqipëri dhe Kosovë për të kuptuar më mirë funksionimin e institucioneve që mbështesin inovacionin në Slloveni dhe Itali. Delegatët nga Shqipëria përfshijne: Daniel Guce nga AIDA, Genti Guxho i Universitetit Politeknik të Tiranës, Bledar Meniku i Ministrisë së Inovacionit, Dritan Mezini nga AITA, Elsona Papadhima nga Ministria e Arsimit dhe Sporteve, dhe Bashkim Sykja nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik. Delegatët nga Kosova përfshihen Nol Buzhala nga KIESA, Valdrin Lluka nga KIESA, Lorik Mullaademi nga STIKK, Eljana Naka nga Ministria e Tregtisë dhe Industrisë, Murteza Ostaudaj nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës, Kushtrim Podrimqaku nga Universiteti i Prishtinës, dhe Xhemajl Syla nga KIESA. Delegatët arriten në orët e pasdites së të hënës (24 nëntor), dhe një darkë grup u organizua në Sokol restorant atë mbrëmje.
Studim filloi të martën (25 nentor), me një takim në Institutin Jozef Stefan (JSI) me znj Marjeta Trobec dhe Z. Luka Virag. Znj Trobec dha një pasqyrë të historisë së Institutit të Stefan Jozef, nga instituti shkencor kërkimor në Slloveni.
Me staf prej 930 personave, Instituti ka të ardhura vjetore prej 46 milionë euro (32 milionë euro nga fondet e qeverisë dhe te mbeturat nga kompanitë private sllovene dhe projektet e BE-së). Z. Virag, Këshilltari Ligjor, përshkroi se si Qendra e Institutit për transferimin e teknologjisë dhe Inovacionit siguron mbështetje për shkenctaret në përpjekjet e tyre për komercializimin e ideve. Në 2013-2014, TTC ka ndihmuar shkenctaret të paraqesin 31 patentat, të marrë 8 marrëveshje te licencimit, dhe për të krijuar 4 kompani spin-out.
Znj Lea Kane, Menaxhere e Komunikimeve në JSI, prezantoi projektet e BE-së me të cilin Instituti është i implikuar (p.sh. Euronet, FireMed dhe Euraxess) dhe ngjarjet e rrjeteve që ndihmojnë shkenctaret e rinj të jenë të përfshirë në JSI. Pas pushimit për kafe, zoti Levin Pal, Teknologji Menaxher, përshkoi aktivitetet e Konsorciumit për transferimin e teknologjise, e cila sjell së bashku një numër të TTCs në Slloveni dhe mbështet hulumtuesit në aplikacionet e tyre per patentimin e ideve. CTT bën këto aktivitete për të siguruar që hulumtimet plotësojne tregun: 1. Blerja e idesë, 2. Përgatitja e dokumenteve, 3. Hulumtimi i tregut, 4. mbrojtje e IP-se, 5. komercializimi i tregut (botim në bazën e të dhënave të BE-së, të brendshme dhe të hulumtimit të tregut ndërkombëtar, web / panaire / botime), 6. Përgatitja e kontratave.
Së fundi, Z. Zoran Mrinsek, Shef i Qendrës Kompetencës për Teknologji te Avancuara te Kontrollit, e përshkroi rolin e qendrave të kompetencës në mbështetjen e sektorëve të veçantë. Mbështetja vjen në formën e rrjeteve, planifikimin strategjik, dhe ndikimit në politika. Ai tregoi përvojën e tij ne INEA, kompania e pare spin-out e Stefan Institutit Josif, që egziston qe nga viti 1984.
Delegacioni pastaj vizitoi laboratorët kërkimor të Departamentit të Filmave të JSI-së. Një nga studiuesit i tregoi delegacionit disa mjete metalike që kishin qenë të zhvilluara që kanë në fuqi të rezistonjne korrozionin gjatë procesit të prodhimit. Ai shpjegoi se financimi për projektet e tij vjen nga qeveria kombëtare (45%), kompanitë private (40%) dhe fondeve të BE (15%). Grupi pastaj vizitoi Departamentin e Automatizmit, Biokybernetikess dhe Robotikës, ku tre hulumtuesit demonstruan një numër të robotëve që ata kishin zhvilluar për të imituar lëvizjet e njerëzve.
Pas drekës, udhëtim vazhdoi me një vizitë në Agjencinë e Kërkimit Slloven (SRA) për t’u takuar me Z. Janez Slak, Z. Marko Perdih, Z. Simon Oso dhe Znj Dubravka Krneta. Z. Slak, Zëvendës Drejtor, filloi duke ofruar një pasqyrë të sistemit të inovacionit të Sllovenisë dhe duke krahasuar performancën e Sllovenisë me vendet e tjera evropiane. Ai shpjegoi se buxheti i agjencisë është rreth 140 milionë euro dhe që, si SRA kryesisht fondet e hulumtimit jane te ndara ne kete aspekt: 50% shkon në universitete, 47% në institutet e kërkimit dhe të 3% në sektorin privat. Ai shpjegoi kushtetutën e bordit drejtues, i cili përfshin një përfaqësues nga sektori privat (Dhoma e Tregtisë). Ai shpjegoi se madhësia mesatare e një projekti është rreth 100,000 euro gjatë 3 viteve dhe që 40% e marrësve të financimit janë studiues të rinj të cilët kanë marrë PhD e tyre brenda 10 viteve të fundit. Kjo agjenci hulumtim është mbështetur nga fondet e qeverisë dhe është pjesë e Ministrisë së Arsimit, Universitetit dhe Kërkimit. Ata mbështesin bashkëpunimin Triple Helix.
Delegacioni pastaj vizitoi Institutin e Rrjetit Teknologjik të TIK, dhe u takua me Z. Stanko Salamon. Z. Salamon shpjegoi se organizata e tij, e themeluar në 2003, është një grumbull që mbledh së bashku 46 anëtarë nga sektori privat, kërkues dhe punon ngushtë me SPIRIT, agjencia publike sllovene për promovimin e ndërmarrësisë, risi, zhvillim, investimet dhe turizmi. TN TIK është e fokusuar më shumë horizontalisht se shumica e organizatave tjera. Ajo merr 15% të 400 000 euro buxhetit të saj nga kuotat e anëtarësimit, 60-75% nga fondet e BE-së dhe 10-25% nga burime private. TN TIK ndihmon anëtarët e saj të aplikojnë për projekte evropiane dhe ka mundësuar 100 milionë euro të fondeve të projektit për anëtarët e saj që nga viti 2003. TN TIK është përqëndruar në promovimin e kompanive të TIK, bashkëpunimin me kompani të tjera në mënyrë që të depërtojnë në tregun ndërkombëtar (paketë ofron). Z. Salamon shprehu interesin e tij në bashkëpunimin në të ardhmen e afërt me anëtarët e delegacionit e TIK, përkatësisht z Dritan Mezini e AITA dhe Z. Lorik Mullaademi e STIKK.
Të mërkurën (26 nëntor) delegacioni udhëtoi për në Trieste për të vizituar Parkun e Shkences “AREA” dhe të takohet me Znj. Laura Ramacci dhe Z. Alessandro Deltreppo. Znj Ramacci dha një pasqyrë të parkut, i cili përfshin 3 kampuset, 94 qendrat kërkimore dhe kompanitë e teknologjisë së lartë, 2,500 të punësuar dhe 190 milion euro në të ardhura (me burim në mënyrë të barabartë nga tarifat e qiramarrësit, qeveria italiane, si dhe projekte të përbashkëta). Z. Deltreppo prezantoi transferimin e teknologjisë dhe inovacionit ne AREA, e cila ndihmon kompanitë të identifikojnë zbatueshmërine e ideve ne treg dhe zhvillimin e patentave.
Znj. Marija Hariwa Kozlik prezantoi “Fabriken e Inovacionit” te AREA-se, e cila është inkubator i zonës dhe qe ka lehtësuar krijimin e 11 biznese fillestare. Ajo shpjegoi se inkubatori ka marrë 2.5 milion euro nga qeveria italiane për një periudhë 3-vjeçare, por ka për qëllim të jetë i vetë-qëndrueshëm. Pastaj, Z. Martino Jerian, CEO i Amped Software shpjegoi se si Fabrika e Inovacionit e ka ndihmuar atë të zhvillojë planin e tij të biznesit dhe të paraqesë një patentë për idenë e tij të biznesit. Start-up i tij, e cila tani puneson 5 persona, përmirëson cilësinë e fotografive, veçanërisht për qëllime të mjekësisë ligjore dhe të zbatimit të ligjit. Ai shpjegoi se si Fabrika e Innovation mori 25% të aksioneve në kompaninë e tij në fillim dhe doli nga perqindja e pronesise 3 vjet më vonë.
Pas drekës, delegacioni vizitoi Z. Mauro ZAMBELLI, Koordinator i Përgjithshëm i ELETTRA Sincrotrone. Z. ZAMBELLI spjegoi modelin e biznesit të ELETTRA Sincrotrone Trieste, një kompani private me 400 punonjës që shet shërbime për konsumatorët në industri të tilla si elektronike, farmaceutike dhe petro kimikate për të studiuar objektet në mënyrë të detajuar me dritë te intensitetit të lartë. Edhe pse ELETTRA ngarkon konsumatorët e saj privat për këtë shërbim, e cila llogaritë vetëm për një përqindje të vogël të buxhetit të saj dhe pjesa tjetër mbulohet nga qeveria italiane (kompania lejon hulumtuesit akademik për të përdorur shërbimin pa pagesë).
Të enjten (27 nëntor) delegacioni u takua me Z. Istak Lesnak dhe Znj. Marjana Majeric të Parkut Teknologjik të Lubjanës. Z. Lesnak, Menaxheri i Përgjithshëm, dha një pasqyrë të infrastrukturës hi-tech dhe të shërbimeve / mentorim që parku ofron kompanive të saj anëtare 280. Ai vuri në dukje rëndësinë e të paturit një universitetit të kualitetit të lartë në Lubjanë, e cila zhvillon aftësitë dhe idetë që ushqejnë parkun e teknologjisë. Znj Majeric, Zëvendës Administratore e Përgjithshme, ofroi një pasqyrë të faktorëve të suksesit të parkut dhe shpjegoi në detaje mbështetjen që parku ka dhënë për ndertimin e një parku të ngjashëm në Mal të Zi.
Së fundi, Z. Matej Rus i Start-up Sllovenisë prezantoi Fondin e Ndërmarrjeve Sllovene, e cila ishte vendosur për të përmirësuar qasjen në financa për firmat sllovene përmes skemave të garancisë dhe financimit të kapitalit. Z. Peter Ribaric, Drejtor Menaxhues i silic Xhennete, paraqiti fondin e tij mikro, i cili siguron një kapital fillestar (ndërmjet 20 000 EUR dhe EUR 40 000), për sipërmarrësit sllovenë dhe zakonisht merr një pjese të aksioneve të kapitalit të vet prej rreth 10-25%. Z. Rok Loncaric, Drejtor i fillimit të stran Plus, shpjegoi modelin e biznesit të kompanisë së tij, e cila prodhon ftohje / sisteme ngrohje portative që reduktojnë kostot operative të energjisë elektrike për hotele dhe ndërtesa. Ai rrëfeu se si Parku Teknologjik i Ljublanes e kishte mbështetur atë për të zhvilluar biznesin e tij.
